Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, pháp luật giữ vai trò là công cụ quản lý xã hội quan trọng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, duy trì trật tự, kỷ cương và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Nhằm khẳng định vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong đời sống xã hội, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của mọi tầng lớp nhân dân, Nhà nước ta đã quyết định lấy ngày 09 tháng 11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
1. Nguồn gốc và sự ra đời của Ngày Pháp luật Việt Nam
Ngày 09/11 được lựa chọn không phải là một sự kiện ngẫu nhiên mà gắn liền với dấu mốc lịch sử đặc biệt quan trọng của dân tộc. Vào ngày 09/11/1946, Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử nước ta. Đây là văn bản pháp lý có giá trị nền tảng, đặt cơ sở cho việc xây dựng nhà nước dân chủ, xác lập quyền lực thuộc về nhân dân và khẳng định các quyền cơ bản của công dân.
Sau nhiều năm đổi mới và hội nhập quốc tế, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền ngày càng trở nên cấp thiết. Để nâng cao nhận thức pháp luật trong xã hội, ngày 20/6/2012 Quốc hội đã thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. Điều 8 của Luật quy định lấy ngày 09 tháng 11 hằng năm là Ngày Pháp luật Việt Nam. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một ngày chính thức nhằm tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với công tác xây dựng, hoàn thiện và thực thi pháp luật.
Sự ra đời của Ngày Pháp luật Việt Nam là bước phát triển quan trọng trong quá trình xây dựng văn hóa pháp lý và nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật của toàn xã hội.
2. Ý nghĩa chính trị, pháp lý và xã hội của Ngày Pháp luật Việt Nam
Thứ nhất, khẳng định vai trò tối thượng của Hiến pháp và pháp luật
Trong một nhà nước pháp quyền, mọi tổ chức và cá nhân đều phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Ngày Pháp luật góp phần khẳng định rằng pháp luật là chuẩn mực chung để điều chỉnh các quan hệ xã hội, là cơ sở bảo đảm công bằng, dân chủ và bình đẳng trước pháp luật.
Việc tổ chức Ngày Pháp luật hằng năm giúp nhắc nhở mọi người dân về trách nhiệm tôn trọng và chấp hành pháp luật, đồng thời nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mình.
Thứ hai, nâng cao ý thức pháp luật của cán bộ và nhân dân
Một trong những nguyên nhân dẫn đến vi phạm pháp luật là sự thiếu hiểu biết hoặc nhận thức chưa đầy đủ về pháp luật. Thông qua các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật như tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật, tổ chức hội thi, tọa đàm, tư vấn pháp luật…, người dân có điều kiện tiếp cận các quy định pháp luật mới và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.
Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, Ngày Pháp luật là dịp để tự rà soát trách nhiệm công vụ, nâng cao tinh thần phục vụ nhân dân và thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Thứ ba, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong xã hội
Văn hóa pháp luật không chỉ dừng lại ở việc biết luật mà còn thể hiện ở thái độ tôn trọng và hành vi tuân thủ pháp luật một cách tự giác. Ngày Pháp luật góp phần hình thành thói quen “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, kỷ cương và văn minh.
Khi văn hóa pháp luật được hình thành và phát triển, các hành vi vi phạm pháp luật sẽ giảm, niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước và hệ thống pháp luật sẽ được củng cố.
3. Tầm quan trọng của Ngày Pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
Góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Đảng và Nhà nước ta xác định xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng tâm của quá trình đổi mới hệ thống chính trị. Muốn thực hiện mục tiêu đó, cần có một xã hội mà mọi hoạt động đều được điều chỉnh bằng quan hệ pháp luật và mọi chủ thể đều có ý thức tuân thủ pháp luật.
Ngày Pháp luật là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đưa pháp luật đi vào cuộc sống, biến các quy định pháp luật thành hành động cụ thể của mỗi cá nhân và tổ chức.
Góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật
Thực tiễn cho thấy công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật có tác dụng phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Khi người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm, họ sẽ có ý thức điều chỉnh hành vi phù hợp với quy định của pháp luật.
Do đó, Ngày Pháp luật không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn góp phần bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và phát triển kinh tế – xã hội.
Đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc tuân thủ pháp luật và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư, phát triển kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia.
Ngày Pháp luật góp phần nâng cao nhận thức pháp lý của toàn xã hội, tạo nền tảng cho việc thực hiện các cam kết quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy sự phát triển bền vững.
4. Trách nhiệm của mỗi công dân trong hưởng ứng Ngày Pháp luật
Hưởng ứng thực hiện Ngày Pháp luật Việt Nam 09/11, mỗi công dân cần: (1) Chủ động tìm hiểu và cập nhật các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực công tác và đời sống; (2) Gương mẫu chấp hành pháp luật, nội quy, quy định của cơ quan và địa phương; (3) Tuyên truyền, vận động người thân, gia đình và cộng đồng cùng thực hiện tốt pháp luật; (4) Tích cực tham gia các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật do cơ quan, đơn vị, địa phương tổ chức; (5) Đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, văn minh.
Như vậy, Ngày Pháp luật Việt Nam 09/11 là sự kiện có ý nghĩa chính trị, pháp lý và xã hội sâu sắc. Đây không chỉ là dịp để tôn vinh Hiến pháp và pháp luật mà còn là cơ hội để mỗi cán bộ, đảng viên và người dân nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm trong việc chấp hành và bảo vệ pháp luật. Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, việc hưởng ứng Ngày Pháp luật có ý nghĩa thiết thực, góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh và phát triển bền vững.
(Trung tâm chính trị phường An Lạc)